Ge(n)k of geniaal?

Voor je dit artikel leest, kijk eerst naar volgend fragment uit het programma 'Man Bijt Hond': http://www.youtube.com/watch?v=SLLpluHVK8k

In dit rubriekje van Man Bijt Hond zoeken Jelle de Beule en Jonas Geirnaert, twee leden van het gezelschap 'Neveneffecten' naar alternatieve oplossingen voor dagelijkse problemen. De meeste mensen zien het gewoon als een humoristisch, absurd rubriekje van twee lolbroeken. In de eerste plaats is het natuurlijk ook zo bedoeld, maar mij zette het toch verder tot nadenken. 


Als je er even over nadenkt, kan je je afvragen, "Ja, eigenlijk, waarom doen we het eigenlijk met een ladderlift?" Wel, om de simpele reden dat door de 'professionals' van verhuisbedrijven gezegd wordt dat je dat nu eenmaal best gebruikt. Dus doet iedereen het. Het is nog maar eens een voorbeeld van onze maatschappij waarin individuen steeds meer afhankelijk worden van professionals. Iedereen huurt een ladderlift 'omdat dat zo hoort', maar de mannen van Neveneffecten staan hier sceptisch tegenover: "Haha, maar niet met ons! Wij verspillen daar geen geld/tijd aan, wij doen het wel op onze manier!" Met een trampoline dus.


Laten we deze manier van denken even doortrekken naar Genk...
Wanneer mensen problemen hebben, wordt er een oplossing voor gezocht. Men richt een vzw op waar je terecht kan met je probleem. Bovendien is men ervan overtuigd dat deze organisatie de beste oplossing biedt. Neem nu het probleem van de 'hangjongeren' waar men vroeger mee geconfronteerd werd. Volgens Genk was de beste oplossing om hiervoor een plaats te creëren waar ze mochten 'hangen', dus werd er een jeugdhuis gebouwd, een jeugdwelzijnswerkorganisatie opgericht,... Geld was toch geen probleem. Hoewel de hangjongeren niet meer in het centrum zijn, maar zich dus verplaatst hebben naar hun eigen 'stek', is het probleem niet van de baan. Mensen komen niet meer buiten, ook jongeren gaan niet naar hun jeugdhuis, maar 's nachts wordt er wel nog steeds drugs gedealed. En toch lijkt dit de doorsnee manier van werken te zijn. Alle andere steden willen het voorbeeld van Genk volgen, omdat Genk toont dat het probleem is opgelost. Men lijkt niet meer na te denken over een andere, misschien wel minder drastische en minder dure oplossing. Want blijkbaar was de nood aan een jeugdhuis toch niet zo hoog aangezien er geen kat te bespeuren is... Dit voorbeeld toont aan dat de mens er toch niet altijd bij gebaat is om telkens een oplossing in de schoot geworpen te krijgen. Mensen moeten autonome individuen zijn, vanuit ons instinct willen we ook met allerlei dingen bezig zijn, want zoals je ziet in het voorbeeld van Genk, als je niks te doen hebt, als je alles hebt wat je wilt, ga je je toch vervelen. Nu vervelen ze zich niet meer in het Shoppingcenter, maar in het jeugdhuis... Misschien was het wel voldoende geweest als er iemand zou zeggen: "Mannen, vanaf nu gaan we niet meer 'hangen' op woensdagnamiddag, maar gaan we voetballen". Misschien had dat ook wel gewerkt.


Het kan allemaal wat ver gezocht zijn, maar toch. Het doet mij op een bepaalde manier beseffen dat je niet altijd hoeft te kiezen voor de 'meest gekozen' oplossing. Waarom probeer je niet eens iets anders? Iets dat op het eerste zicht erg gek kan lijken, maar misschien wel uitgroeit tot iets geniaal? Dit onthoud ik zeker in mijn zoektocht naar een ontwerp van een educatieve praktijk in Genk. Misschien wordt mijn ontwerp iets geks, zoals een tent of een simpel afdakje. Maar misschien is deze educatieve praktijk net zo gek als geniaal? Tegenwoordig is iedereen van mening dat alles digitaal, elektronisch, design,... moet zijn, maar waarom niet teruggaan naar 'back to basics'? Of zoals uit een ander filmpje van 'gek of geniaal' blijkt: waarom een gat in de muur kloppen dat niet meer weggaat als je je schilderij ook met plakband kan ophangen? (http://www.youtube.com/watch?v=2uqnT7Bcd2Y&feature=related) Het lijkt absurd, maar voor mij zit er toch een waarheid in.

Lia Rodrigues en de Braziliaanse favela's

Videofragment Lia Rodrigues: 

http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/mediatheek/nieuws/cultuurenmedia/1.1158331

Lia Rodrigues, een Braziliaanse choreografe, is met haar dansgezelschap neergestreken in België. Ze zullen hier enkele opvoeringen brengen die ze in hun thuisbasis Rio de Janeiro ingeoefend hebben. Op zich niet zo bijzonder, ware het niet dat het gebouw waarin ze oefenen, het 'Centro de Artes da Maré' middenin de beruchte Braziliaanse 'favela's' ligt. In deze arme buurt vol krottenwijken komen 'de rijken' bijna nooit, er klinken constant geweerschoten, armoe is hier troef,... maar dat belet Rodrigues niet om haar dansgezelschap hier te huisvesten. 

Haar idee is, zoals ze zegt in het videofragment, "om een plek te creëren waar iedereen van de stad kan komen, want de Maré maakt ook deel uit van de stad". Zoals men in het fragment ook aanhaalt, is het niet gemakkelijk om de inwoners van de favelas naar een voorstelling van hedendaagse dans te krijgen. Maar zij die wel al geweest zijn, hebben ervan genoten. Lia Rodrigues blijft in haar missie geloven, namelijk zich concentreren op het dagelijks leven in Rio de Janeiro, kijken hoe ze dit dagelijks leven kan beïnvloeden om de ongelijkheid te verminderen. 

Interessant is ook het onderwerp dat ze terloops aan bod brengen: De favela's moeten 'gepacificeerd' en 'gesaneerd' worden tegen dat de Olympische Spelen er in 2016 zullen plaatsvinden (zie ook http://www.express.be/business/nl/economy/braziliaanse-favelas-moeten-wijken-voor-olympische-spelen/130098.htm). De burgemeester hoopt het 'probleem' dat hier heerst, op te lossen door de krottenwijken af te breken en ergens anders onderdak met nutsvoorzieningen te voorzien voor de arme inwoners. 

Zou dit wel een oplossing zijn voor het probleem? Mijns inziens lijkt dit een vrij naïeve ingesteldheid. Op deze manier verplaats je toch gewoon het probleem? En het is niet zo omdat men de favela's een andere plaats geeft, dat de drugsproblematiek en het geweld in deze buurten zullen verdwijnen. Sterker nog, het lijkt me vrij logisch dat dit probleem zich dan gewoon mee verplaatst. Maar ach, dat zijn zorgen voor na de Spelen natuurlijk, zolang Brazilië in 2016 even kan laten uitschijnen het een sterke grootmacht is en dat de problemen zijn opgelost of dat ze op zijn minst aangepakt worden, is het goed. Hier ligt net de fout die ook Lia Rodrigues heeft ontdekt. Ze gelooft niet dat Brazilië een grootmacht is, of dat Brazilië haar problemen enkel kan oplossen door geld te investeren in deze buurten. Volgens haar is het veel belangrijker om via het dagelijks leven iets proberen te doen aan de ongelijkheid, op kleinschalig niveau.

Dit doet me allemaal erg denken aan Genk. Genk, die zich wil profileren als een 'grootmacht' in België en denkt alles te kunnen oplossen met het geld dat ze hebben. De 'pacificering' van de krottenwijken is al gebeurd, iedereen heeft zijn of haar eigen plekje gekregen met voldoende voorzieningen om 'zich koest te houden'. Betekent dit dat het probleem dan ook opgelost is? NEEN. Dat hebben we wel gemerkt toen we 's avonds in Genk op straat kwamen. 

Brazilië is met andere woorden fout bezig, net zoals Genk fout bezig was/is? Lia Rodrigues, zij bekijkt de zaak vanuit een ander perspectief, wat het zo interessant maakt. Moest ik geld hebben, ik vloog naar Brazilië om eens een kijkje te nemen in haar gebouw. En om eens te onderzoeken wat zij eronder verstaat dat IEDEREEN daar mag komen en welke stappen ze onderneemt om dat doel ook te bereiken.

Permanent Break(-)F(e)ast!

Een tweede vaststelling na het gesprek van dinsdag, is dat ik het nadenken over het volk, over het bereiken van iedereen, moet combineren met objecten waar het volk gebruik van kan maken. Welke zijn de essentiële dingen die IEDEREEN nodig heeft? Een tafel, een stoel, een tent? Eten, drinken, sex? Aan mij om uit te zoeken hoe ik deze elementen kan combineren in mijn opdracht om iets VOOR het volk te creëren.

In deze zoektocht naar een educatieve praktijk is het erg belangrijk dat ik steeds opnieuw vertrek vanuit mijn EIGEN behoeften, mijn eigen mening!! Hoe zou ik me aan deze tafel zetten, vind ik het wel een goede tafel? Zou ik ze anders ontwerpen? Ook belangrijk: het werken met beelden, tekeningen! 

Enkele interessante initiatieven die ik zelf al aanhaalde waren de Social Sofa in Houthalen-Oost en de Denktafels (en babbelstoelen) van de Uitdagers van Genk. Een ander voorbeeld waar Jan Masschelein me op wees, is dat van Permanent Breakfast. 

De Oostenrijkse kunstenaar Friedemann Derschmidt kwam met het idee op de proppen. Zo simpel als het groot is, en een wereldwijd succes. Wat nog maar eens bewijst dat je geen bakken geld nodig hebt om een gevoel van gemeenschap te creëren. Het opzet is zeer eenvoudig: iemand nodigt enkele mensen uit voor een ontbijt op een publieke plaats. Om het concept draaiende te houden was het oorspronkelijk de bedoeling dat die personen die uitgenodigd waren, zo snel mogelijk zelf een ontbijt met enkele andere mensen organiseerden. Deze regel blijkt echter niet meer nodig te zijn. Over de hele wereld worden ontbijten georganiseerd, soms maar met 5, soms met 50. 

Ook het resultaat is mooi, 'ontbijten' krijgt een nieuwe dimensie door de publieke ruimte waarin het zich afspeelt. Enkel door 'aanwezig' te zijn in de publieke ruimte (cf. de idioot in Isabel Stengers?), veranderen ze deze. Ze worden als het ware één met de ruimte, ze maken er nu zelf deel van uit. 

Sterker nog, het creëert ook nieuwe ontmoetingen. Mensen die hen aanspreken om te vragen wat de bedoeling is en waar de mensen aan de ontbijttafel dan aanmoedigen om het zelf ook eens te proberen. Maar het draait niet altijd om de ontmoeting zelf, alleen al de aanwezigheid van 'het ontbijten' in de publieke ruimte zorgt voor verbazing en voor een nieuwe kijk op deze ruimte.
Je zou het eigenlijk een soort feestelijke aangelegenheid kunnen vinden. Eentje waarbij je even stilstaat bij de omgeving waarin je je bevindt. Een Break-Feast als het ware. (bron: http://www.permanentbreakfast.org/?page_id=35)

http://www.permanentbreakfast.org/

EEN GROEP IS NIET IEDEREEN!

Uit een formatieve evaluatiebespreking met Jan Masschelein en Wim Cuyvers kwam aan de oppervlakte dat er onbewust een rode draad in mijn blog is geslopen. Al brainstormend te werk gaan werpt dus toch vruchten af, gelukkig! 

Eerste vaststelling die blijkt uit mijn vorige blogberichten: 

HET DOELGROEPENBELEID WERKT NIET!

Hiermee schop ik sociale werkers die via een doelgroepenbeleid hopen te streven naar een inclusieve samenleving misschien tegen de schenen, maar diep vanbinnen beseffen ze het volgens mij zelf ook wel. Er is gewoon niemand die het luidop durft zeggen, want dit is het stokpaardje van de welzijnssector. "Laat ons maar zoveel mogelijk voorzieningen bouwen, zodat we zoveel mogelijk doelgroepen kunnen bereiken die dan allemaal uiteindelijk volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij (nadat wij onze sociale werkers op hen hebben losgelaten) en zo kunnen we uiteindelijk allemaal samenleven in onze Mooie Multiculturele Samenleving".

Waarom niemand deze methode durft tegenspreken? Heel simpel, als een doelgroepenbeleid niet werkt, wat dan wel? Er is niemand die met een fantastisch alternatief komt aankloppen. Dus men ploetert maar wat voort...

Heb ik dan wel een alternatief dat ik hier zo arrogant met dergelijke uitspraken durf strooien? Nee, jammer genoeg niet. Maar ik weet wel dat het niet werkt. En dat is een beginpunt. 

Wat ik u ook nog kan meegeven, is de reden waarom het niet werkt (met dank aan Jan Masschelein en Wim Cuyvers).

1. Het 'tot een doelgroep behoren' werkt stigmatiserend. Wie wil er nu een label opgeplakt krijgen? Verenigingen die zich inzetten voor mensen met armoede, allemaal goed en wel, maar wie geeft er nu graag toe dat hij of zij arm is? Bovendien moet je jezelf eens afvragen tot welke doelgroep je zelf behoort, dat gaat toch niet? Iedereen vindt dat hij of zij op zijn minst tot 10 verschillende doelgroepen behoort. En dan nog, iedereen vindt zichzelf op één of andere manier uniek. Je wilt toch ook zo behandeld worden? Je wilt behandeld worden als individu. 

2. Werken met doelgroepen betekent sowieso ook dat je mensen uitsluit. Niet IEDEREEN behoort immers tot een bepaalde doelgroep.

Dat is dus waarom het niet werkt: je bereikt niet IEDEREEN, maar je hebt wel IEDEREEN nodig om tot die mooie, vreedzame inclusieve samenleving te komen. Je bereikt enkel GROEPEN. 

GROEPEN ≠ IEDEREEN

Opgepast, idioot gesignaleerd!

In haar tekst 'The Cosmopolitical Proposal' doet Isabel Stengers een oproep om even stil te staan bij ons handelen. Dit doet ze door te spreken over 'de idioot'.

De idioot is diegene die niet kan spreken, maar wel aanwezig is. Hij is diegene (of datgene?) die andere mensen die voortdurend in beweging zijn, doet vertragen in hun denken. Hij wijst erop dat er 'misschien wel iets belangrijkers is'. Maar wat? Dat zegt hij niet, hij kan immers niet spreken.

We hebben de neiging om te zeggen: "Zeg ons wat er scheelt, dan kunnen we er iets aan doen." Maar er zijn altijd dingen die niet op die manier gezegd kunnen worden en die we hierdoor missen!

Vaak heerst er een algemene tendens dat men de idioten 'liever niet laat spreken'. Men creëert een geïmmuniseerde omgeving waarin men doorheen het leven raast. We hebben vaak geen oog voor de idioot die aanwezig is. We worden er het liefst van al zo weinig mogelijk mee geconfronteerd.

Voorbeeld: Gisteren nog kwam er in een fakbar in Leuven een ietwat sjofel geklede man binnen, die helemaal niet voldeed aan de 'normen' die horen in een fakbar: namelijk jong zijn, veel vrienden hebben en student zijn. Hij droeg een kapotte jas en droeg een niet meteen welriekende geur met zich mee. Reacties van de aanwezigen: wegkijken, aan de kant gaan. Toen ik dan vertelde aan een metgezel (socioloog-in-wording) dat dit me toch maar een wrang gevoel bezorgde, zei hij: "Mensen reageren altijd liever door weg te kijken dan door naar deze persoon te kijken en geconfronteerd te worden met hun aanwezigheid. Bij zwervers is dat ook zo." 

De idioot was dus letterlijk aanwezig in de fakbar en iedereen deed zijn best om er toch maar geen aandacht aan te moeten schenken. Iedereen feestte verder in zijn of haar geïmmuniseerde omgeving waar duidelijk geen plaats was voor een idioot als hem.

Maar hoe doe je dat nu, de idioot laten spreken? Dingen laten spreken? Genk laten spreken?

In eerste instantie is het belangrijk om hierbij stil te staan. Het is belangrijk dat wij stilstaan bij de situatie in Genk, maar het is evenzeer belangrijk dat de inwoners en het stadsbestuur van Genk even stilstaan bij het leven in Genk. Men bouwt maar, men maakt maar toekomstplannen, maar vraagt iemand zich eigenlijk af of er niet 'iets belangrijkers is'? Of we wel goed bezig zijn?

Een gemeenschap vormen draait rond 'Samen Leven met Iedereen'. Dus hoort iedereen ook een stem te krijgen. Een TO DO voor ons als pedagogen zou dan ook kunnen zijn: Luisteren naar de idioten, luisteren naar iedereen en ervoor proberen te zorgen dat iedereen de stem krijgt die hij/zij/(het?) verdient.

Heeft Genk nood aan een gigantische sofa?

Tweede socialsofa ingehuldigd

04/11 Houthalen-centrum

INGESTUURD DOOR MARC ZANDECKI

Donderdagmiddag werd de 2de socialsofa van Houthalen-Oost officieel ingehuldigd. De kinderen die deelnamen werden samen met hun ouders getrakteerd op een heuse djembe-sessie onder leiding van Jamal. Het was een heel gezellig feestje waar velen toch wat langer bleven hangen, want de laatste deed het licht pas uit tegen 20.00 uur.

____________________________________________________________________

Een betrekkelijk klein artikel (bron: hbvl), een kleine verwezenlijking, maar daarom niet minder betekenisvol. Een Social Sofa, in dit geval ontworpen door kinderen, bedoeld voor ... Iedereen? Wat is het eigenlijk? Het artikel zegt bitter weinig, maar het roept toch nieuwsgierigheid op... Naar Google dan maar. Wanneer ik Social Sofa ingeef in de zoekmachine, blijkt er een hele website rond te zijn uitgewerkt (www.socialsofa.com). Het fenomeen komt uit Nederland en is dus werkelijk een succes. 

Het betreft een betonnen buurtbank met een al dan niet zelf ontworpen mozaïekafbeelding. Er zijn werkelijk workshops die in een buurt gegeven worden om samen zo'n sofa te maken. Samen werken aan iets wat van zichzelf zal zijn dus. Klinkt me bekend in de oren! Vroeger is de Vooruit ook ontstaan als project waarin het volk zelf investeerde. Hier kan ook een hele buurt bij betrokken zijn en het resultaat mag er zijn! Ze creëren een eigentijdse 'plek' waar ze (zo staat het op de website) 'elkaar op een dagelijkse, spontane en onbevangen manier kunnen ontmoeten'.

In Genk komt men niet meer buiten... Misschien moeten ze de mensen van Social Sofa eens bellen?

Al Schrijvend over Spreken

Wat betekent het om zelf een stem te hebben/ voor anderen om een stem te krijgen?

1. Spreken als een taakaspect van de pedagoog:

• Spreken voor een groep, tijdens een vergadering, in een werkgroep, op een studiedag,...
• Spreken als raad geven, als onze professionele mening verkondigen. 

==> MAAR ook: “’t is niet omdat je veel zegt, dat je veel te zeggen hebt" 

Valkuilen:

• Is het wel altijd goed om het woord te nemen?
• We spreken soms te veel! LUISTEREN is ook een belangrijk taakaspect van de pedagoog.
• Soms is het goed om niet weten wat te zeggen, om met de mond vol tanden te staan.

2. Hoe brengen we verschillende stemmen ter sprake? Hoe geven we meerdere stemmen een plaats (=meerstemmigheid)?

Hoe geven we een stem aan hen die geen stem hebben?? 

NIET: hen zeggen wat ze moeten zeggen/doen, hen iets voorkauwen. (cf. Hans Achterhuis in ' De markt van welzijn en geluk'). Geen verhelderend spreken, geen spreken om een reden te geven.

WEL: hen uitnodigen om te spreken. Spreken als het begin van iets nieuws.

'De markt van welzijn en geluk'

Hans Achterhuis in 'De markt van welzijn en geluk': Er zijn te veel (welzijns)voorzieningen die ons voorkauwen hoe we moeten leven opdat we gelukkig kunnen blijven. Er zijn teveel professionelen die ons zeggen hoe we een gezond leven moeten leiden, hoe we ons geld moeten besteden,... We zijn allemaal afhankelijke individuen geworden van professionele voorzieningen. Onze autonomie is verdwenen, we leven als uitgemolken consumenten, compleet overgeleverd aan 'de raad van professionelen', niet meer in staat om ZELF OP TE STAAN EN TE SPREKEN. 

We gaan ervan uit dat 'de professionelen' het wel beter zullen weten. Dit is niet altijd zo! Hoe meer welzijnsvoorzieningen er gebouwd worden, hoe meer problemen er lijken op te duiken. De methode 'u vraagt, wij draaien/bouwen' lijkt in dit geval allerminst te werken. NEEM HET HEFT IN EIGEN HANDEN. LAAT NIET OVER AAN ANDEREN WAAR JE ZELF VOOR KAN ZORGEN.

Weer iets om over na te denken dus.

Thoughts to keep in mind...

Hoe brengen we diegenen die niet hetzelfde zijn, met elkaar in contact?

Altijd teruggaan naar je initiële vaststellingen: er is weinig contact. 

Hoe moeten we de notie gezelligheid zien? Als een 'op een hoffelijke manier' in confrontatie gaan met anderen?

Neem je eigen ongemakkelijke ervaringen als uitgangspunt (vb. Leuven: op zaterdag marginaal ==> maar het is wel met deze marginalen dat we moeten samenleven! Hoe willen we dit doen?)

Gemeenschap zien als het bijeenkomen van individuen.