Naar een educatief ontwerp...

De psychogeografie heeft mijn educatief ontwerp in een concrete richting gestuurd. Het belang van het wandelen en de wandelingen die georganiseerd worden vanuit een specifieke blik, interesseerden me. 

Eigenlijk is dat wat we in Genk ook gedaan hebben: gewandeld, en gekeken naar specifieke dingen: bushokjes, reclamepanelen, bankautomaten, openbare gebouwen,... Die wandeling op zich heeft onze blik verruimd: Genk bleek niet zo te zijn hoe we dachten dat het was. 

Helaas kreeg ik op de bijeenkomst met de Uitdagers te maken met heel wat tegenwind. Toen ik vertelde dat de mensen in Genk precies niet meer buitenkomen, dat de speeltuintjes leeg bleven,... vertelden de deelnemers me daar 'dat ik waarschijnlijk op het verkeerde moment daar was'. Hoewel ik voet bij stuk hield, wilden ze me toch niet geloven... Daarom wilde ik mijn ontwerp ook richten op iets wat de mensen zelf bewust kan maken een bepaald fenomeen. Ik wil dat de mensen zelf kunnen ontdekken hoe Genk is, want erover vertellen werkt niet. 

Met psychogeografie heb ik een manier gevonden om dit te doen. Eigenlijk wil ik mensen er gewoon toe aanzetten om exact hetzelfde te doen als wij in Genk hebben gedaan: een bepaalde route volgen, waarbij de aandacht niet zozeer uitgaat naar de omgeving op zich, maar waarbij er gefocust wordt op een bepaald element, bv. café's: De mensen duiden dan via een GPS-toestel dat ze meekrijgen om hun route te volgen, aan waar ze overal café's zijn tegengekomen. Op die manier krijgen de wandelaars zelf kennis van de wijze waarop de café's (bijvoorbeeld) georganiseerd zijn binnen Genk. Dat kan op zijn beurt ons iets leren over de publieke ruimte in Genk. 

Wandelaars delen deze kennis bovendien rechtstreeks met anderen door de informatie aan te duiden op de GPS en zo aan anderen die na hen volgen te vertellen wat ze gezien hebben. Alle informatie wordt geïnventariseerd, de wandelaar treedt op als actieve explorator en niet langer als passieve consument aannemen wat op hem afkomt.

Het gaat er dan ook om dat wat ze aan het doen zijn, dat ze dat zelf betekenisvol vinden. Ze moeten zelf denken: 'Tiens, dit is nu toch wel vreemd wat ik hier zie! Ik doe hier toch iets nuttig.'

Daarenboven heeft het ook zijn nut voor onszelf: wij komen met behulp van willekeurige personen iets meer te weten over hoe de publieke ruimte geordend is in Genk. Genk wordt met behulp van elke wandelaar in kaart gebracht.

We hebben dit tot op bepaalde hoogte zelf al gedaan. Met deze gegevens zal ik dan ook met behulp van de kaarten tonen wat we tot op heden al weten over Genk en hoe haar publieke ruimte georganiseerd is. Verder zal ik een inventaris maken van dingen die interessant kunnen zijn om te onderzoeken: bijvoorbeeld het aantal café's in Genk, hoeveel bankjes er zijn,... Dit kunnen allemaal elementen zijn waar een bepaalde wandeling op focust.

Tot slot zal ik nog onderzoeken hoe dit project in zijn werk zal gaan. Waar kunnen de mensen hun route starten? Welke routes kunnen ze afleggen? Hoe gaat dit alles in zijn werk?

Dit ontwerp laat Genk spreken en dit ontwerp is iets waar mensen iets uit kunnen leren, al zullen ze dit misschien zelf niet altijd door hebben. 

Conflux festival: psychogeography

"It's important to occupy those spaces. If you want to take back public space the best way to do that is to actually go in and occupy it."

http://www.youtube.com/watch?v=qLuHu9VnbDM&feature=player_embedded#!

Mellemrum Festival

Op de blog van Guerrilla Innovation belandde ik op een blogbericht met als titel: Mellemrum Festival: City as a Stage. Interessant, leek me.

Het Mellemrum Festival wordt om de 2 jaar in Kopenhagen georganiseerd. Tijdens dit festival wordt Kopenhagen op een bijzondere manier 'on stage' gezet. Er wordt een wandelroute uitgestippeld binnen een bepaald deel van de stad. In 2008 vond het festival bijvoorbeeld plaats in het centrum van Kopenhagen, in 2010 was dit in Norrebro, eveneens een buurt in Kopenhagen. 

Tijdens deze wandelroute zijn er 3 stopplaatsen waar een performance plaatsvindt. Je weet op voorhand niet wie de artiesten zullen zijn en waar de performances zullen plaatsvinden. In de blog wordt de performance van choreograaf Erik Pold beschreven. Het publiek werd in een gebouw voor een raam gezet waar een rood doek voor hing. Wanneer de voorstelling van start ging, werd het doek opengedaan en keek het publiek uit op Kultorvet, een drukbezocht plein in Kopenhagen. Op deze manier werd het plein een scène en de voorbijgangers de leden van de cast. Erik zelf was de regisseur en ging naar buiten om met de voorbijgangers in interactie te treden.

Een interessante performance, vind ik persoonlijk. Des te meer omdat het ook relevant kan zijn bij het vormgeven van ons ontwerp: hoe zetten we Genk in beeld? Hoe geven we Genk een stem? Genk letterlijk in scène zetten, zou een goede manier zijn om iedereen te laten zien wie of wat Genk nu precies is. De stad Genk organiseert zelf al haar 'Genk on Stage', maar dat is nog iets anders. Daar ligt de nadruk vooral op 'on stage' en minder op 'Genk'. Het concept zou misschien beter meer weg hebben van het Mellemrum Festival, zodat Genk in beeld zou kunnen komen hoe het werkelijk is.

Elastic City

Zoals ik in een vorig blogbericht al vermeldde, ga ik ook op zoek naar andere publieke initiatieven gelijkaardig aan 'Permanent Breakfast'. Elastic City is er zo één. Wandelen in de publieke ruimte. Door zogenaamde 'art walks' te organiseren in New York, probeert Elastic City haar publiek in een voortdurende poëtische uitwisseling te brengen met de plaatsen waarin we leven en de plaatsen die we bezoeken. Todd Shalom is de oprichter van de organisatie. Hij is een dichter die zich vragen stelde bij zijn werk: 

"How can I take the words off of the page, bring them outside and communicate with people? Poetry readings seemed really insular to me." 

Om zichzelf beter te kunnen uiten en om dit te delen met anderen, is hij begonnen met het organiseren van wandelingen.

De wandelingen worden begeleid door artiesten (architecten, schilders, performers, dichters, psychotherapeuten,...). De bedoeling is niet om tijdens deze wandelingen feiten mee te delen. Het gaat er vooral om dat we ons meer bewust worden van de dingen, dat we onze zintuigen op de proef stellen en groepsrituelen uitvoeren in dialoog met de publieke ruimte in de stad. 

Er wordt gewerkt met geluid (de zogenaamde 'soundwalks'), komkommerschijfjes op de ogen (tijdens de wandeltocht 'forever 21'), architectuur,... Verschillende zintuigen staan centraal. Zo wordt er tijdens de 'South Row Soundwalk' niet gesproken, maar enkel geluisterd naar de geluiden die de omgeving ons aanreikt. Geluid wordt gebruikt om de omgeving beter te begrijpen.

Todd Shalom heeft ook al de Brooklyn Bridge overgestoken met een persoon die hij nog nooit eerder ontmoet had. Ze hadden op voorhand geen doel voorop gesteld, enkel de brug oversteken. Het doel zit verborgen in de ervaring zelf. Het gaat niet zozeer over de aankomst, maar over de tocht, over 'het oversteken'. Zo gaat het bij elke wandeling. Het gaat om het wandelen op zich, alleen al door mee te wandelen ben je deelnemer van het project. Door te wandelen proberen de kunstenaars de blik van het publiek te verruimen.


"On a traditional walking tour, the artist does not need to be present. For the walks that we lead, it is very important that the artist works with participants to help raise their awareness — both of the environment but also within the group itself. The artist has a bunch of things in mind that they have planned but of course there is the element of immediacy given the group and the unforeseen events outside (vs. the controlled space in a theater). We are always interacting with the things around us, so it is a real test for the artists: How can they apply their practice to factors that are unknown?"


"Finally, all of the walks are performative in the way that the group is moving: People come to the walk, knowing that they are walking, so they are already part of the performance – they are all participants and they can then choose their level of participation."


Bron: http://www.spaziergangswissenschaft.de/?p=510#more-510

Wat moet ik onthouden? HUMOR!

Na een feedbackgesprek met Jan vlak voor de kerst'vakantie' werden me weer wat ideeën gegeven die ik verder zou kunnen uitwerken.

Zelf had ik een schema gemaakt met mijn tot nu toe verzamelde informatie. Een schema met een wie, wat en waar-categorie. Wie: iedereen, Wat: basisbehoeften, Waar: publieke ruimte.

Er werd me aangeraden om de eerste categorie op de achtergrond te houden. Hier zal ik dan ook niet meer verder op ingaan.

De derde categorie, Publieke Ruimte, hier ga ik wel mee verder. Belangrijk om hierbij te onthouden is dat niet elke ruimte waarvan je zou denken dat ze publieke ruimte is, dit ook werkelijk is. De Oude Markt in Leuven bijvoorbeeld: Dit is een geprivatiseerde ruimte, ze is toegeëigend door de cafébazen die hier een café of taverne uitbaten. Wanneer je hier een 'permanent breakfast' zou houden,  zouden ze boos worden, je zou immers aanzien worden als concurrentie en je 'hebt niet het recht om daar zomaar gratis eten aan te bieden'. 

Publieke ruimte is niet-toegeëigende ruimte. De Oude Markt is dit duidelijk wel. 

Nog even over 'Permanent Breakfast'. Het is niet zomaar ontbijten op een publieke plaats. Het is ook een performance, ze willen iets laten zien aan andere mensen, het geeft relaties tussen mensen weer. Permanent Breakfast lokt reactie uit: Wat als je op een grensplaats gaat ontbijten? Op een grensplaats van 2 wijken die amper met elkaar in contact komen bijvoorbeeld? Wat zou dat uitlokken?

TO DO: ook nog zoeken naar andere initiatieven zoals Permanent Breakfast (zelfs al te vinden op hun website!)

Waar ik zeker dieper op ingaan is categorie 2: basisbehoeften. Meer bepaald één specifieke basisbehoefte die niet altijd even vanzelfsprekend lijkt: HUMOR.

Humor brengt vanzelfsprekend 'lachen' met zich mee. Een lachende gemeenschap, wat is dat? Vb. iemand struikelt, alle Italianen en Turken in de buurt lachen. Het is een ander soort gemeenschap. Ik moet er wel zeker rekening mee houden dat ik humor niet zie als Het Goede dat iedereen terug samen zal brengen in één grote gemeenschap. Ik mag het zeker niet romantiseren, lachen verbindt niet iedereen. Het is niet altijd zomaar 'leuk'. Ik zal eerder moeten onderzoeken wat humor dan wel doet?

WAT DOET HUMOR/LACHEN?

- Lachen is het doorbreken van de sociale orde. Je lacht als je jezelf geen houding weet te geven, je lacht als je ongewone dingen ziet.

- Lachen is ook UITlachen, er is vaak wel iemand die er NIET mee kan lachen. vb. Cartoons in Denemarken: waar Mohammed stond afgebeeld. Werd erg bekritiseerd vanuit de moslimgemeenschap. 

- Lachen en humor gebruikt men ook om bepaalde kwesties aan de kaak te stellen. Dit is tegenwoordig de manier van humor die vaak in de kijker staat. Dit is dan ook het domein van de cabaretiers/stand-up comedians die tegenwoordig erg talrijk én succesvol zijn. Binnen deze categorie zit een vreemde eend in de bijt: het gezelschap Neveneffecten. Zij slagen er bijvoorbeeld in om niemand persoonlijk uit te lachen. Ze benaderen altijd 'categorieën' (vb. de Hendriken), 'organisaties' (vb. SABAM), 'programma's' (vb. Belspelletjes: ze censureerden de grote baas van deze spelletjes omdat ze niets hadden tegen deze persoon op zich)

NEVENEFFECTEN

In vorige blogberichten heb ik het al eens over hen gehad. Jan had me al eens aangeraden om dieper op hun werkwijze in te gaan. Ik ben dan op zoek gegaan naar interviews en andere bronnen van informatie via Google, maar zonder al te veel resultaat. Toch raadt Jan me opnieuw aan om hier extra aandacht aan te schenken. Wat de Neveneffecten doen, is immers eigenlijk een manier van onderzoek. Ze stellen iets aan de orde zodat iedereen kijkt. 

Ze vertrekken vanuit het uitgangspunt dat er 'ergens iets mis is', opmerkelijk hierbij is dat ze niet meteen vertrekken vanuit het beseft dat ze een oplossing zullen vinden. Van hieruit zal ik ook hun werkwijze nog verder uitdiepen. 'Wat doen de neveneffecten?' 'Hoe maken ze hun programma (Basta!)?' zijn vragen waar ik me de volgende maand(en?) mee zal bezighouden. Ik zal naar afleveringen 'kijken', ik zal informatie over hen 'lezen' en dit alles ook 'bestuderen'. Uiteindelijk zou ik dan moeten komen tot een analyse van hun strategieën, hun onderzoeksstrategieën en hier in principe een seminarie over moeten kunnen geven. En hopelijk zal ik uiteindelijk dan ook mijn eigen onderzoeksstrategie ontwikkelen.

Misschien kan ik daarna ook zelf een onderzoek uitvoeren in Genk, vertrekkende vanuit het vermoeden 'dat er iets mis is'? Er zijn zoveel professionele voorzieningen... Misschien kan mijn onderzoek hiervan de neveneffecten aantonen?

Op het eerste zicht lijkt dit misschien nog veraf te staan van een educatief ontwerp. Maar eigenlijk is dit helemaal niet zo. Een educatief ontwerp kan zijn: je DOET iets door iets op een bepaalde manier te ONDERZOEKEN. Je onderzoek kan iets teweegbrengen. 

2 vragen die ik in mijn hoofd zal houden: Wat is het pedagogische voor mij? Wat de Neveneffecten doen, is dat wat een volkshogeschool vandaag is?

Confront-aanpak?

Naar jaarlijkse gewoonte organiseert de werkgroep Onderwijs van de Pedagogische Kring (onze studentenvereniging) een sprekersavond voor tweedejaarsstudenten. Concreet betekent dit dat er enkele afgestudeerde pedagogen komen vertellen over hun loopbaan als pedagoog. Dit jaar kwam onder andere Thomas Geusens, ex-kringcoördinator (= praeses), de tweedejaars warm maken om een diploma als sociaal pedagoog op te strijken. En dat optreden ging (althans voor mij) niet onopgemerkt voorbij...

Zelf noemt hij het een zeer arbeidsgerichte job, maar als je het mij vraagt, zit er ook een sterk sociaal aspect in. Twee vliegen in één klap dus. Even een korte schets:

Iedereen heeft al wel eens gehoord van Mobile School vzw, een educatief project voor straatkinderen, ontworpen door Limburger Arnoud Raskin. Het speciale aan dit project is dat ze uitgaan van de kracht die straatkinderen bezitten, niet van de problemen waarmee ze te kampen hebben. Welke zijn deze krachten? 

1. Positieve focus
2. Een team vormen, een eenheid
3. Proactiviteit en creativiteit
4. Alertheid

Dit zijn uitdagingen die deel uitmaken van het dagelijks leven van straatkinderen. Vanuit deze positieve pedagogie en vanuit het referentiekader van de kinderen ontwerpen de medewerkers van Mobile School vzw allerhande educatieve materialen die plaatselijke straathoekwerkers in staat zouden moeten stellen om écht naar de kinderen te luisteren. (bron: www.mobileschool.org). 

Deze vzw vormde de basis voor de onderneming waar Thomas nu voltijds in actief is: Streetwize. 2 jaar geleden werd dit project opgestart vanuit de veronderstelling dat onze samenleving ook uit de krachten van straatkinderen kan leren. Dit heeft zich vertaald naar een onderneming die trainingen geeft aan bedrijven. Dit kan gaan om één sessie waaruit vertrokken wordt van een 'videoconsulent' (een straatkind) die vertelt over zijn of haar uitdagingen in het leven op straat. Rond deze uitdaging wordt dan verder een sessie gegeven. Het kan ook verder gaan, zelfs zo ver dat de managers van Nike een week in de sloppenwijken van Roemenië verblijven of dat enkele chique bankiers een nacht doorbrengen als daklozen. 

Wat bereikt Streetwize hiermee?

1. De visie van managers in bedrijven verandert en misschien op termijn ook de hele organisatiecultuur 
2. De winst gaat integraal naar Mobile School vzw

Ik moet toegeven, als eeuwige wereldverbeteraar begon het al te kriebelen. Je wordt in de sociale sector zo vaak geconfronteerd met het feit dat we maar beperkt zijn in onze mogelijkheden. Ideeën zijn er vaak wel, geld jammer genoeg niet. Waar zit geld dan wel? In de bedrijfswereld. En net die twee dingen lijken mijlenver uit elkaar te liggen. Via Streetwize worden ze echter (dichter) bij elkaar gebracht. Het lijkt zo onrealistisch: bedrijven betalen duizenden euro's om iets te leren van wat je op straat kan leren. Is dit misschien dé weg naar een 'betere wereld' waar sociaal pedagogen allemaal op hopen?

Waarom zet ik dit nu op mijn blog?

Wel, als we het abstracte plaatje voor ogen nemen, zien we dat Streetwize een project is waarin twee totaal verschillende groepen op een (al dan niet subtiele) manier met elkaars leefwereld in contact worden gebracht. Misschien heeft Genk ook nood aan een soortgelijk educatief project? Een project waarbij de jongeren in contact komen met de ouderen, de autochtonen met de allochtonen, de bedrijfsdirecteurs met de werklozen, de chirojongens voetballen tegen de daklozen,... Het moet natuurlijk niet zo drastisch zijn als in Streetwize soms gebeurt en er moet ook niet zoveel geld mee gemoeid zijn. 

Het zou een hele andere manier van denken zijn. Geen Bottom-Up of Top-Down-aanpak, eerder een Confront-aanpak. Door mensen aandachtig te laten zijn voor verschillen tussen elkaar, door ze letterlijk te confronteren met een andere levenswijze dan die van henzelf, zo slagen we er misschien in om wederzijds respect te krijgen. Hoe kan men immers samenleven met elkaar als bepaalde verschillende visies niet eens gekend zijn, laat staan gerespecteerd worden? Kan ik ook in Genk de mensen op een dergelijke manier met elkaar geconfronteerd laten worden? 

Nu moet ik natuurlijk ook kritisch staan tegenover mijn eigen ideeën. Hierboven denk ik immers weer in termen van doelgroepen. En mijn uitgangspunt betrof het bereiken van 'IEDEREEN'. Wat moet ik hier nu weer mee... 

Ik zou kunnen kiezen voor een realistische tussenoplossing. Het doelgroepenbeleid lijkt helemaal ingeburgerd in Vlaanderen. We kunnen er niet meer omheen en elke persoon die ermee zou afkomen dat dit niet de juiste manier is om gemeenschap te bewerkstelligen wordt unaniem zot verklaard. Als ik tot een realistische educatieve praktijk wil komen, die toch verandering biedt, is het misschien een idee om de verschillende doelgroepen alvast met elkaar te laten confronteren? Op die manier zouden de mensen niet alleen met hun eigen 'gesloten gemeenschap' in contact komen, maar ook met anderen? Misschien is dat een eerste stap die gezet moet worden?

Ik kan ook kiezen voor de drastische oplossing en iets creëren waarin iedereen misschien wel geconfronteerd kan worden met elkaar? Individuen met elkaar? Ergens iets op poten zetten waar Iedereen komt? Waar Eender Wie de confrontatie kan aangaan met Iemand Anders? Maar tegelijk ook een project dat Iedereen aantrekt? Niet simpel... Zeker niet omdat ik in het achterhoofd een uitspraak vasthoudt die ik even geleden ergens heb opgevangen (waar weet ik niet meer): 

"Het is moeilijk om een INDIVIDU ALLEEN te betrekken. Iemand wilt graag danslessen volgen, maar schrijft zich toch niet in: 'Ik ga toch niet alleen zeker, ik doe het enkel als er nog iemand meegaat'."

Dit kan een hindernis (of misschien beter: uitdaging) zijn wanneer ik ervoor kies om iets te ontwerpen dat voor Iedereen bestemd is...

Neveneffecten: 'Het is maar om te lachen'

Twee weken geleden plaatste ik het bericht 'Gek of Geniaal' op mijn blog. Hierin gaf ik aan dat hun manier van werken, hun manier van het in beeld brengen van alledaagse dingen op een ludieke manier, me aan het denken zette. Jan Masschelein raadde me aan om hier dieper op in te gaan. Hoe komt dat nu, dat de Neveneffecten me aan het denken zetten? 

Iedereen kende hen al van hun theatershow 'Zinloos Geweldig', hun bijdrage aan 'Willy's en Marjetten', hun serie 'Neveneffecten' en van 'Kabouter Wesley'. Maar ze werden pas échte volkshelden na het tv-programma 'Basta' waarin ze de strijd aangingen met Belspelletjes, SABAM, de helpdesk van Mobistar, de media,... Kortom, allemaal dingen waar 'De Vlaming' (en zijzelf ook) het van op zijn heupen kreeg. En de Vlaming apprecieerde dit. Ze werden dus Helden van het Volk. 

Reden te meer om op zoek te gaan naar hun drijfveren en strategieën. Was dit vooraf gepland? Wisten ze dat dit heel wat commotie teweeg ging brengen? Was het hun plan om de Volksheld te spelen, of was het eerder een geheel van kwajongensstreken die toevallig een leuke afloop kenden? Hoe zijn ze op al deze ideeën gekomen? Door op zoek te gaan naar een 'gemeenschappelijke vijand van de Vlaming'? Want uiteindelijk is dat wel wat ze deden. De strijd aangaan met de vijand.

Onze vertrouwde zoekmachine 'Google' gaf me heel wat informatie over Neveneffecten. En nog heel wat meer filmpjes. Helaas bleef het allemaal vrij basic info. Als ik al een interview (met videofragment) vond, bleken ze daar alleen maar onzin uit te kramen. Of een interview in Humo, maar dat werd helaas niet helemaal weergegeven. Zonde, ik lees graag de Humo, maar ben nu ook weer niet het type dat alle edities bijhoudt vanuit de veronderstelling 'ik moest het maar eens ooit nodig hebben'. Daar werd ik deze week dus voor afgestraft (bij deze, wie de Humo van 25 januari 2011 nog heeft, geef a.u.b. een seintje). 

Gelukkig geeft De Standaard wel volledig toegang tot het archief, waardoor ik eindelijk op een serieus interview met Lieven Scheire stootte. De journalist vroeg hem hierin of BASTA een satirisch programma was: 

'Het is in de eerste plaats om te lachen hé, maar als we ondertussen wat meewerken aan een betere wereld, is dat meegenomen. Zonder moralisme, natuurlijk. Wij hebben geen agenda.' (bron: http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=8M34S8RA)

Ook in een interview bij 'De Wereld Draait Door' (een tv-programma bij onze Noorderburen, schandalig eigenlijk dat ik mijn informatie daar moet gaan halen) werd hen diezelfde vraag gesteld. Jonas Geirnaert antwoordde 'dat het iets aan de kaak mag stellen, als het maar grappig is. Omgekeerd mag niet.'  (bron: http://www.youtube.com/watch?v=8YbSit8dMVY)

In een ander interview bij 'Tros TV' (weeral bij onze Noorderburen) kregen ze weeral die vraag. Dit keer antwoordde Lieven Scheire dat ze wel al hadden geprobeerd om gewoon te vertellen wat hen stoorde aan die belspelletjes, banken, de media,... Maa dat dat veel te 'belerend' overkwam en gewoon niet werkte. Ze hebben humor nodig, anders slaat het niet aan! (bron: http://www.youtube.com/watch?v=uHDAHVAzpOs&feature=related)

Uit deze verklaringen volgt de logsiche vraag: "Kan humor een manier zijn om ervoor te zorgen dat iedereen betrokken wordt?"

Wat hebben we geleerd?

In welke zin heeft deze avond me geholpen in mijn zoektocht naar een ontwerp?

MOTIVATIE: Als we aan iemand vertelden wat we precies aan het doen waren, was de algemene reactie: "Wauw, zo interessant zeg" of "Dat kan erg nuttig zijn, ik zou graag het resultaat zien". Bovendien hebben we aan één iemand de link naar onze blog gegeven. Vanaf nu zijn we dus écht publiek. Dat doet deugd, ik weet nu weer waarom ik het doe. Ik besef meer dan ooit dat het samenleven in Genk echt niet goed loopt en dat onze bijdrage zeker nuttig kan zijn. Met andere woorden, ik ben weer helemaal gemotiveerd om iets uit te werken dat écht een plaats kan krijgen in de Genkse samenleving!

DENKTAFELS = EDUCATIEVE PRAKTIJK: eigenlijk was de hele avond een mooi voorbeeld van een educatieve praktijk waarin mensen samenkomen, kennismaken met elkaar, samen eten, samen discussiëren over maatschappelijke kwesties binnen Genk die iedereen aanbelangen. Men heeft een mooie poging gedaan om een zo differentieel mogelijk publiek te lokken, al vind ik toch dat ze ergens in een val gelopen zijn. Het publiek werd immers vooral zo geselecteerd dat het mensen waren die bepaalde doelgroepen vertegenwoordigden en die 'in naam van hen' konden spreken. Zo was er een medewerkster van CAW Sonar aanwezig die de mensen in kansarmoede vertegenwoordigde. Waarom hebben ze de 'armen' zelf niet uitgenodigd? Omdat hun stem als minderwaardig beschouwd wordt? Omdat zij toch niets afweten van deze maatschappelijke thema's en zij toch niets nuttigs te zeggen zouden hebben? Bestond de groep daarom vooral uit middenklassers? (Die indruk had ik toch).

Ik vond het een zeer mooie en wellicht ook zeer nuttige avond voor beleidsmedewerkers om op deze manier in contact te komen met 'mensen in de praktijk'. Maar het kan beter. Ik ben ervan overtuigd dat het waardevol en misschien wel gemakkelijker is om denktafels te organiseren met mensen die 'er al iets van af weten', dan weet je immers op voorhand 'dat het wel iets zal opleveren'. Denktafels organiseren voor IEDEREEN, daar begint men niet aan. Waarom niet? Omdat dat niet zo simpel is. Omdat men denkt 'die komen toch niet'. Of: 'die snappen dat toch niet'. Of: 'die gaan toch geen ideeën hebben die haalbaar zijn'. Inderdaad, men zal meer moeite moeten doen opdat ze zouden komen, gemakkelijk is het zeker niet. Eenoudergezinnen kunnen niet zomaar de kinderen alleen laten, maar hé, neem ze gewoon mee? Armen die zichzelf schamen omdat ze geen chique kleren hebben om hieraan deel te nemen of omdat ze geen zeep kunnen betalen en daarom zich niet in zo'n publieke omgeving durven te begeven... Daar zal veel inspanning voor nodig zijn om hen actief te laten deelnemen aan zo'n denktafel. Maar toch, je weet toch nooit of het de moeite waard zal zijn? Deze mensen hebben immers ook iets te zeggen!

Denktafels in Genk: De discussie lééft!

Eindelijk: Back to where it al began. Samen met Ine trok ik naar zaaltje 't Alternatief in Genk om daar 'de denktafels' die georganiseerd werden van naderbij te bekijken. 


Terzijde: De reis verliep niet zonder slag of stoot, de conducteur vond het namelijk nodig om ons een gewoon ticket aan te rekenen (prijs: 8.70 euro) omdat we onze Campuskaart nog niet hadden ingevuld (context: we zaten net 1 minuut (!!) op de trein!). Bureaucratie op haar best. Toppunt: op het ticketje dat ik na betaling kreeg, stond volgende slogan te lezen: "Respect, da's pas klasse". 't Zal wel zijn! 


Back to business. Wat bleek bij aankomst het hele opzet van deze bijeenkomst te zijn? Om hierop een antwoord te kunnen geven, keren we even terug in de tijd... Het begon allemaal enkele jaren geleden toen Stad Genk op zoek ging naar vrijwilligers die zich later 'De Uitdagers' (of 'De Genks') zouden noemen. Zij kregen eerst een opleiding waarin gewerkt werd rond communicatieve vaardigheden, in gesprek treden met anderen,... Daarna gingen ze zelf op pad: ze gingen in gesprek met willekeurige Genkenaren, plaatsten 2 Genkenaren die elkaar niet kenden tegenover elkaar in babbelstoelen en lieten hen discussiëren over (het (samen)leven in) hun stad. In totaal werden zo'n 900 gesprekken gevoerd (verspreid over 2 (of 1?) jaar). Deze verhalen/uitspraken van 'de Genkenaar' werden vervolgens samengebracht in een 'De Genksenaar', een eenmalig krantje voor elke Genkenaar. Bovendien bestudeerde een men vanuit Stad Genk de verhalen en bleken er 5 thema's duidelijk naar voren te komen (werk, dienstverlening, samenleven, onderwijs en vrije tijd). Daarna werd elk thema toegewezen aan een professional op dat vlak die samen met een team van ervaringsdeskundigen tijdens enkele 'denktafels' brainstormde over het toegewezen thema. 

Uit deze 'denktafels' kwamen dan per thema verschillende mogelijke oplossingen naar voren. Omdat men toch ook graag de mening had van de Genkenaren zelf en niet enkel van de ambtenaren van Stad Genk (en andere professionals), werd deze avond georganiseerd. Men wilde met deze bijeenkomst een soort 'kruisbestuiving' tussen de verschillende thema's bewerkstelligen. Hoe het precies in zijn werk ging, leest u hieronder:

1. De opkomst bedroeg een 40-tal personen bestaande uit enkele politici (waaronder de burgemeester), medewerkers van Stad Genk, 'de Uitdagers' (vrijwilligers (inwoners) van Genk) en andere Genkenaren die (vooral beroepsmatig) met de besproken kwesties in aanraking komen.
2. Om het ijs te breken werd een eerste kennismakingsspel gespeeld in groepjes. Het volgende half uur kreeg je in diezelfde groep een rondleiding via een doorschuifsysteem langs de verschillende tafels. In exact 4 minuten werd telkens verteld welke kwesties er zouden besproken worden aan elke tafel (werk, samenleven, vrije tijd, onderwijs, dienstverlening).
3. Vervolgens mochten we allemaal 1 thema uitkiezen waarover we wilden discussiëren. Ik koos logischerwijs voor 'samenleven'. Gedurende 3 kwartier zou ik me - in combinatie met een aspergesoepje en tagliatelli met zalm en scampi's (het werd duidelijk door Stad Genk georganiseerd) - verdiepen in deze kwestie. Ik werd vergezeld door een leerkracht uit Sledderlo, 2 gepensioneerden, iemand van de sociale dienst, een allochtone (werk)studente sociaal-cultureel werk, iemand van de afdeling 'Ruimtelijke Ordening' van Stad Genk en onze 'tafelvoorzitter' was Dirk, het diensthoofd van 'Dienst Wijkontwikkeling' van Stad Genk. Welke waren de bevindingen die uit de denktafels naar voren waren gekomen?: 
• 'bruggen bouwen': elke wijk draait vrij goed op zichzelf, maar hoe zorgen we ervoor dat mensen over verschillende wijken heen met elkaar in contact komen? Door bruggen te bouwen tussen verschillende initiatieven/organisaties. Door dingen te zoeken die iedereen aanbelangt. vb. kinderopvang: dit is alvast een succes in Genk. Hier zitten kinderen van alle sociale achtergronden en bovendien heerst er diversiteit binnen de werknemers.
• 'kleine ontmoetingen': hoe kunnen we inspelen op de 'kleine ontmoetingen' waarvan wordt aangegeven dat ze zo belangrijk zijn? 
• 'eigenaar': het is belangrijk dat mensen zich eigenaar voelen van hun wijk. Dit houdt ook in dat ze zich verantwoordelijk voelen voor hetgeen er gebeurt in hun wijk (of wat er niet gebeurt).
• (...)
4. Na de discussie werd ons gevraagd om aan een andere denktafel deel te nemen. Wel moesten we een kaartje meenemen naar de volgende tafel waarop iedereen 1 ding schreef wat er nuttig kon zijn vanuit zijn/haar eerste thema voor de tweede denktafel. Ik koos voor de denktafel 'onderwijs'. In tegenstelling tot wat ik op voorhand had gedacht, kwam de notie 'gemeenschap' hier ook erg veel aan bod. 
5. Tot slot werd gevraagd om tips/vragen te formuleren voor elk van de drie denktafels waar je niet aan had gezeten.

Ge(n)k of geniaal?

Voor je dit artikel leest, kijk eerst naar volgend fragment uit het programma 'Man Bijt Hond': http://www.youtube.com/watch?v=SLLpluHVK8k

In dit rubriekje van Man Bijt Hond zoeken Jelle de Beule en Jonas Geirnaert, twee leden van het gezelschap 'Neveneffecten' naar alternatieve oplossingen voor dagelijkse problemen. De meeste mensen zien het gewoon als een humoristisch, absurd rubriekje van twee lolbroeken. In de eerste plaats is het natuurlijk ook zo bedoeld, maar mij zette het toch verder tot nadenken. 


Als je er even over nadenkt, kan je je afvragen, "Ja, eigenlijk, waarom doen we het eigenlijk met een ladderlift?" Wel, om de simpele reden dat door de 'professionals' van verhuisbedrijven gezegd wordt dat je dat nu eenmaal best gebruikt. Dus doet iedereen het. Het is nog maar eens een voorbeeld van onze maatschappij waarin individuen steeds meer afhankelijk worden van professionals. Iedereen huurt een ladderlift 'omdat dat zo hoort', maar de mannen van Neveneffecten staan hier sceptisch tegenover: "Haha, maar niet met ons! Wij verspillen daar geen geld/tijd aan, wij doen het wel op onze manier!" Met een trampoline dus.


Laten we deze manier van denken even doortrekken naar Genk...
Wanneer mensen problemen hebben, wordt er een oplossing voor gezocht. Men richt een vzw op waar je terecht kan met je probleem. Bovendien is men ervan overtuigd dat deze organisatie de beste oplossing biedt. Neem nu het probleem van de 'hangjongeren' waar men vroeger mee geconfronteerd werd. Volgens Genk was de beste oplossing om hiervoor een plaats te creëren waar ze mochten 'hangen', dus werd er een jeugdhuis gebouwd, een jeugdwelzijnswerkorganisatie opgericht,... Geld was toch geen probleem. Hoewel de hangjongeren niet meer in het centrum zijn, maar zich dus verplaatst hebben naar hun eigen 'stek', is het probleem niet van de baan. Mensen komen niet meer buiten, ook jongeren gaan niet naar hun jeugdhuis, maar 's nachts wordt er wel nog steeds drugs gedealed. En toch lijkt dit de doorsnee manier van werken te zijn. Alle andere steden willen het voorbeeld van Genk volgen, omdat Genk toont dat het probleem is opgelost. Men lijkt niet meer na te denken over een andere, misschien wel minder drastische en minder dure oplossing. Want blijkbaar was de nood aan een jeugdhuis toch niet zo hoog aangezien er geen kat te bespeuren is... Dit voorbeeld toont aan dat de mens er toch niet altijd bij gebaat is om telkens een oplossing in de schoot geworpen te krijgen. Mensen moeten autonome individuen zijn, vanuit ons instinct willen we ook met allerlei dingen bezig zijn, want zoals je ziet in het voorbeeld van Genk, als je niks te doen hebt, als je alles hebt wat je wilt, ga je je toch vervelen. Nu vervelen ze zich niet meer in het Shoppingcenter, maar in het jeugdhuis... Misschien was het wel voldoende geweest als er iemand zou zeggen: "Mannen, vanaf nu gaan we niet meer 'hangen' op woensdagnamiddag, maar gaan we voetballen". Misschien had dat ook wel gewerkt.


Het kan allemaal wat ver gezocht zijn, maar toch. Het doet mij op een bepaalde manier beseffen dat je niet altijd hoeft te kiezen voor de 'meest gekozen' oplossing. Waarom probeer je niet eens iets anders? Iets dat op het eerste zicht erg gek kan lijken, maar misschien wel uitgroeit tot iets geniaal? Dit onthoud ik zeker in mijn zoektocht naar een ontwerp van een educatieve praktijk in Genk. Misschien wordt mijn ontwerp iets geks, zoals een tent of een simpel afdakje. Maar misschien is deze educatieve praktijk net zo gek als geniaal? Tegenwoordig is iedereen van mening dat alles digitaal, elektronisch, design,... moet zijn, maar waarom niet teruggaan naar 'back to basics'? Of zoals uit een ander filmpje van 'gek of geniaal' blijkt: waarom een gat in de muur kloppen dat niet meer weggaat als je je schilderij ook met plakband kan ophangen? (http://www.youtube.com/watch?v=2uqnT7Bcd2Y&feature=related) Het lijkt absurd, maar voor mij zit er toch een waarheid in.

Lia Rodrigues en de Braziliaanse favela's

Videofragment Lia Rodrigues: 

http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/mediatheek/nieuws/cultuurenmedia/1.1158331

Lia Rodrigues, een Braziliaanse choreografe, is met haar dansgezelschap neergestreken in België. Ze zullen hier enkele opvoeringen brengen die ze in hun thuisbasis Rio de Janeiro ingeoefend hebben. Op zich niet zo bijzonder, ware het niet dat het gebouw waarin ze oefenen, het 'Centro de Artes da Maré' middenin de beruchte Braziliaanse 'favela's' ligt. In deze arme buurt vol krottenwijken komen 'de rijken' bijna nooit, er klinken constant geweerschoten, armoe is hier troef,... maar dat belet Rodrigues niet om haar dansgezelschap hier te huisvesten. 

Haar idee is, zoals ze zegt in het videofragment, "om een plek te creëren waar iedereen van de stad kan komen, want de Maré maakt ook deel uit van de stad". Zoals men in het fragment ook aanhaalt, is het niet gemakkelijk om de inwoners van de favelas naar een voorstelling van hedendaagse dans te krijgen. Maar zij die wel al geweest zijn, hebben ervan genoten. Lia Rodrigues blijft in haar missie geloven, namelijk zich concentreren op het dagelijks leven in Rio de Janeiro, kijken hoe ze dit dagelijks leven kan beïnvloeden om de ongelijkheid te verminderen. 

Interessant is ook het onderwerp dat ze terloops aan bod brengen: De favela's moeten 'gepacificeerd' en 'gesaneerd' worden tegen dat de Olympische Spelen er in 2016 zullen plaatsvinden (zie ook http://www.express.be/business/nl/economy/braziliaanse-favelas-moeten-wijken-voor-olympische-spelen/130098.htm). De burgemeester hoopt het 'probleem' dat hier heerst, op te lossen door de krottenwijken af te breken en ergens anders onderdak met nutsvoorzieningen te voorzien voor de arme inwoners. 

Zou dit wel een oplossing zijn voor het probleem? Mijns inziens lijkt dit een vrij naïeve ingesteldheid. Op deze manier verplaats je toch gewoon het probleem? En het is niet zo omdat men de favela's een andere plaats geeft, dat de drugsproblematiek en het geweld in deze buurten zullen verdwijnen. Sterker nog, het lijkt me vrij logisch dat dit probleem zich dan gewoon mee verplaatst. Maar ach, dat zijn zorgen voor na de Spelen natuurlijk, zolang Brazilië in 2016 even kan laten uitschijnen het een sterke grootmacht is en dat de problemen zijn opgelost of dat ze op zijn minst aangepakt worden, is het goed. Hier ligt net de fout die ook Lia Rodrigues heeft ontdekt. Ze gelooft niet dat Brazilië een grootmacht is, of dat Brazilië haar problemen enkel kan oplossen door geld te investeren in deze buurten. Volgens haar is het veel belangrijker om via het dagelijks leven iets proberen te doen aan de ongelijkheid, op kleinschalig niveau.

Dit doet me allemaal erg denken aan Genk. Genk, die zich wil profileren als een 'grootmacht' in België en denkt alles te kunnen oplossen met het geld dat ze hebben. De 'pacificering' van de krottenwijken is al gebeurd, iedereen heeft zijn of haar eigen plekje gekregen met voldoende voorzieningen om 'zich koest te houden'. Betekent dit dat het probleem dan ook opgelost is? NEEN. Dat hebben we wel gemerkt toen we 's avonds in Genk op straat kwamen. 

Brazilië is met andere woorden fout bezig, net zoals Genk fout bezig was/is? Lia Rodrigues, zij bekijkt de zaak vanuit een ander perspectief, wat het zo interessant maakt. Moest ik geld hebben, ik vloog naar Brazilië om eens een kijkje te nemen in haar gebouw. En om eens te onderzoeken wat zij eronder verstaat dat IEDEREEN daar mag komen en welke stappen ze onderneemt om dat doel ook te bereiken.