Confront-aanpak?

Naar jaarlijkse gewoonte organiseert de werkgroep Onderwijs van de Pedagogische Kring (onze studentenvereniging) een sprekersavond voor tweedejaarsstudenten. Concreet betekent dit dat er enkele afgestudeerde pedagogen komen vertellen over hun loopbaan als pedagoog. Dit jaar kwam onder andere Thomas Geusens, ex-kringcoördinator (= praeses), de tweedejaars warm maken om een diploma als sociaal pedagoog op te strijken. En dat optreden ging (althans voor mij) niet onopgemerkt voorbij...

Zelf noemt hij het een zeer arbeidsgerichte job, maar als je het mij vraagt, zit er ook een sterk sociaal aspect in. Twee vliegen in één klap dus. Even een korte schets:

Iedereen heeft al wel eens gehoord van Mobile School vzw, een educatief project voor straatkinderen, ontworpen door Limburger Arnoud Raskin. Het speciale aan dit project is dat ze uitgaan van de kracht die straatkinderen bezitten, niet van de problemen waarmee ze te kampen hebben. Welke zijn deze krachten? 

1. Positieve focus
2. Een team vormen, een eenheid
3. Proactiviteit en creativiteit
4. Alertheid

Dit zijn uitdagingen die deel uitmaken van het dagelijks leven van straatkinderen. Vanuit deze positieve pedagogie en vanuit het referentiekader van de kinderen ontwerpen de medewerkers van Mobile School vzw allerhande educatieve materialen die plaatselijke straathoekwerkers in staat zouden moeten stellen om écht naar de kinderen te luisteren. (bron: www.mobileschool.org). 

Deze vzw vormde de basis voor de onderneming waar Thomas nu voltijds in actief is: Streetwize. 2 jaar geleden werd dit project opgestart vanuit de veronderstelling dat onze samenleving ook uit de krachten van straatkinderen kan leren. Dit heeft zich vertaald naar een onderneming die trainingen geeft aan bedrijven. Dit kan gaan om één sessie waaruit vertrokken wordt van een 'videoconsulent' (een straatkind) die vertelt over zijn of haar uitdagingen in het leven op straat. Rond deze uitdaging wordt dan verder een sessie gegeven. Het kan ook verder gaan, zelfs zo ver dat de managers van Nike een week in de sloppenwijken van Roemenië verblijven of dat enkele chique bankiers een nacht doorbrengen als daklozen. 

Wat bereikt Streetwize hiermee?

1. De visie van managers in bedrijven verandert en misschien op termijn ook de hele organisatiecultuur 
2. De winst gaat integraal naar Mobile School vzw

Ik moet toegeven, als eeuwige wereldverbeteraar begon het al te kriebelen. Je wordt in de sociale sector zo vaak geconfronteerd met het feit dat we maar beperkt zijn in onze mogelijkheden. Ideeën zijn er vaak wel, geld jammer genoeg niet. Waar zit geld dan wel? In de bedrijfswereld. En net die twee dingen lijken mijlenver uit elkaar te liggen. Via Streetwize worden ze echter (dichter) bij elkaar gebracht. Het lijkt zo onrealistisch: bedrijven betalen duizenden euro's om iets te leren van wat je op straat kan leren. Is dit misschien dé weg naar een 'betere wereld' waar sociaal pedagogen allemaal op hopen?

Waarom zet ik dit nu op mijn blog?

Wel, als we het abstracte plaatje voor ogen nemen, zien we dat Streetwize een project is waarin twee totaal verschillende groepen op een (al dan niet subtiele) manier met elkaars leefwereld in contact worden gebracht. Misschien heeft Genk ook nood aan een soortgelijk educatief project? Een project waarbij de jongeren in contact komen met de ouderen, de autochtonen met de allochtonen, de bedrijfsdirecteurs met de werklozen, de chirojongens voetballen tegen de daklozen,... Het moet natuurlijk niet zo drastisch zijn als in Streetwize soms gebeurt en er moet ook niet zoveel geld mee gemoeid zijn. 

Het zou een hele andere manier van denken zijn. Geen Bottom-Up of Top-Down-aanpak, eerder een Confront-aanpak. Door mensen aandachtig te laten zijn voor verschillen tussen elkaar, door ze letterlijk te confronteren met een andere levenswijze dan die van henzelf, zo slagen we er misschien in om wederzijds respect te krijgen. Hoe kan men immers samenleven met elkaar als bepaalde verschillende visies niet eens gekend zijn, laat staan gerespecteerd worden? Kan ik ook in Genk de mensen op een dergelijke manier met elkaar geconfronteerd laten worden? 

Nu moet ik natuurlijk ook kritisch staan tegenover mijn eigen ideeën. Hierboven denk ik immers weer in termen van doelgroepen. En mijn uitgangspunt betrof het bereiken van 'IEDEREEN'. Wat moet ik hier nu weer mee... 

Ik zou kunnen kiezen voor een realistische tussenoplossing. Het doelgroepenbeleid lijkt helemaal ingeburgerd in Vlaanderen. We kunnen er niet meer omheen en elke persoon die ermee zou afkomen dat dit niet de juiste manier is om gemeenschap te bewerkstelligen wordt unaniem zot verklaard. Als ik tot een realistische educatieve praktijk wil komen, die toch verandering biedt, is het misschien een idee om de verschillende doelgroepen alvast met elkaar te laten confronteren? Op die manier zouden de mensen niet alleen met hun eigen 'gesloten gemeenschap' in contact komen, maar ook met anderen? Misschien is dat een eerste stap die gezet moet worden?

Ik kan ook kiezen voor de drastische oplossing en iets creëren waarin iedereen misschien wel geconfronteerd kan worden met elkaar? Individuen met elkaar? Ergens iets op poten zetten waar Iedereen komt? Waar Eender Wie de confrontatie kan aangaan met Iemand Anders? Maar tegelijk ook een project dat Iedereen aantrekt? Niet simpel... Zeker niet omdat ik in het achterhoofd een uitspraak vasthoudt die ik even geleden ergens heb opgevangen (waar weet ik niet meer): 

"Het is moeilijk om een INDIVIDU ALLEEN te betrekken. Iemand wilt graag danslessen volgen, maar schrijft zich toch niet in: 'Ik ga toch niet alleen zeker, ik doe het enkel als er nog iemand meegaat'."

Dit kan een hindernis (of misschien beter: uitdaging) zijn wanneer ik ervoor kies om iets te ontwerpen dat voor Iedereen bestemd is...

Neveneffecten: 'Het is maar om te lachen'

Twee weken geleden plaatste ik het bericht 'Gek of Geniaal' op mijn blog. Hierin gaf ik aan dat hun manier van werken, hun manier van het in beeld brengen van alledaagse dingen op een ludieke manier, me aan het denken zette. Jan Masschelein raadde me aan om hier dieper op in te gaan. Hoe komt dat nu, dat de Neveneffecten me aan het denken zetten? 

Iedereen kende hen al van hun theatershow 'Zinloos Geweldig', hun bijdrage aan 'Willy's en Marjetten', hun serie 'Neveneffecten' en van 'Kabouter Wesley'. Maar ze werden pas échte volkshelden na het tv-programma 'Basta' waarin ze de strijd aangingen met Belspelletjes, SABAM, de helpdesk van Mobistar, de media,... Kortom, allemaal dingen waar 'De Vlaming' (en zijzelf ook) het van op zijn heupen kreeg. En de Vlaming apprecieerde dit. Ze werden dus Helden van het Volk. 

Reden te meer om op zoek te gaan naar hun drijfveren en strategieën. Was dit vooraf gepland? Wisten ze dat dit heel wat commotie teweeg ging brengen? Was het hun plan om de Volksheld te spelen, of was het eerder een geheel van kwajongensstreken die toevallig een leuke afloop kenden? Hoe zijn ze op al deze ideeën gekomen? Door op zoek te gaan naar een 'gemeenschappelijke vijand van de Vlaming'? Want uiteindelijk is dat wel wat ze deden. De strijd aangaan met de vijand.

Onze vertrouwde zoekmachine 'Google' gaf me heel wat informatie over Neveneffecten. En nog heel wat meer filmpjes. Helaas bleef het allemaal vrij basic info. Als ik al een interview (met videofragment) vond, bleken ze daar alleen maar onzin uit te kramen. Of een interview in Humo, maar dat werd helaas niet helemaal weergegeven. Zonde, ik lees graag de Humo, maar ben nu ook weer niet het type dat alle edities bijhoudt vanuit de veronderstelling 'ik moest het maar eens ooit nodig hebben'. Daar werd ik deze week dus voor afgestraft (bij deze, wie de Humo van 25 januari 2011 nog heeft, geef a.u.b. een seintje). 

Gelukkig geeft De Standaard wel volledig toegang tot het archief, waardoor ik eindelijk op een serieus interview met Lieven Scheire stootte. De journalist vroeg hem hierin of BASTA een satirisch programma was: 

'Het is in de eerste plaats om te lachen hé, maar als we ondertussen wat meewerken aan een betere wereld, is dat meegenomen. Zonder moralisme, natuurlijk. Wij hebben geen agenda.' (bron: http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=8M34S8RA)

Ook in een interview bij 'De Wereld Draait Door' (een tv-programma bij onze Noorderburen, schandalig eigenlijk dat ik mijn informatie daar moet gaan halen) werd hen diezelfde vraag gesteld. Jonas Geirnaert antwoordde 'dat het iets aan de kaak mag stellen, als het maar grappig is. Omgekeerd mag niet.'  (bron: http://www.youtube.com/watch?v=8YbSit8dMVY)

In een ander interview bij 'Tros TV' (weeral bij onze Noorderburen) kregen ze weeral die vraag. Dit keer antwoordde Lieven Scheire dat ze wel al hadden geprobeerd om gewoon te vertellen wat hen stoorde aan die belspelletjes, banken, de media,... Maa dat dat veel te 'belerend' overkwam en gewoon niet werkte. Ze hebben humor nodig, anders slaat het niet aan! (bron: http://www.youtube.com/watch?v=uHDAHVAzpOs&feature=related)

Uit deze verklaringen volgt de logsiche vraag: "Kan humor een manier zijn om ervoor te zorgen dat iedereen betrokken wordt?"

Wat hebben we geleerd?

In welke zin heeft deze avond me geholpen in mijn zoektocht naar een ontwerp?

MOTIVATIE: Als we aan iemand vertelden wat we precies aan het doen waren, was de algemene reactie: "Wauw, zo interessant zeg" of "Dat kan erg nuttig zijn, ik zou graag het resultaat zien". Bovendien hebben we aan één iemand de link naar onze blog gegeven. Vanaf nu zijn we dus écht publiek. Dat doet deugd, ik weet nu weer waarom ik het doe. Ik besef meer dan ooit dat het samenleven in Genk echt niet goed loopt en dat onze bijdrage zeker nuttig kan zijn. Met andere woorden, ik ben weer helemaal gemotiveerd om iets uit te werken dat écht een plaats kan krijgen in de Genkse samenleving!

DENKTAFELS = EDUCATIEVE PRAKTIJK: eigenlijk was de hele avond een mooi voorbeeld van een educatieve praktijk waarin mensen samenkomen, kennismaken met elkaar, samen eten, samen discussiëren over maatschappelijke kwesties binnen Genk die iedereen aanbelangen. Men heeft een mooie poging gedaan om een zo differentieel mogelijk publiek te lokken, al vind ik toch dat ze ergens in een val gelopen zijn. Het publiek werd immers vooral zo geselecteerd dat het mensen waren die bepaalde doelgroepen vertegenwoordigden en die 'in naam van hen' konden spreken. Zo was er een medewerkster van CAW Sonar aanwezig die de mensen in kansarmoede vertegenwoordigde. Waarom hebben ze de 'armen' zelf niet uitgenodigd? Omdat hun stem als minderwaardig beschouwd wordt? Omdat zij toch niets afweten van deze maatschappelijke thema's en zij toch niets nuttigs te zeggen zouden hebben? Bestond de groep daarom vooral uit middenklassers? (Die indruk had ik toch).

Ik vond het een zeer mooie en wellicht ook zeer nuttige avond voor beleidsmedewerkers om op deze manier in contact te komen met 'mensen in de praktijk'. Maar het kan beter. Ik ben ervan overtuigd dat het waardevol en misschien wel gemakkelijker is om denktafels te organiseren met mensen die 'er al iets van af weten', dan weet je immers op voorhand 'dat het wel iets zal opleveren'. Denktafels organiseren voor IEDEREEN, daar begint men niet aan. Waarom niet? Omdat dat niet zo simpel is. Omdat men denkt 'die komen toch niet'. Of: 'die snappen dat toch niet'. Of: 'die gaan toch geen ideeën hebben die haalbaar zijn'. Inderdaad, men zal meer moeite moeten doen opdat ze zouden komen, gemakkelijk is het zeker niet. Eenoudergezinnen kunnen niet zomaar de kinderen alleen laten, maar hé, neem ze gewoon mee? Armen die zichzelf schamen omdat ze geen chique kleren hebben om hieraan deel te nemen of omdat ze geen zeep kunnen betalen en daarom zich niet in zo'n publieke omgeving durven te begeven... Daar zal veel inspanning voor nodig zijn om hen actief te laten deelnemen aan zo'n denktafel. Maar toch, je weet toch nooit of het de moeite waard zal zijn? Deze mensen hebben immers ook iets te zeggen!

Denktafels in Genk: De discussie lééft!

Eindelijk: Back to where it al began. Samen met Ine trok ik naar zaaltje 't Alternatief in Genk om daar 'de denktafels' die georganiseerd werden van naderbij te bekijken. 


Terzijde: De reis verliep niet zonder slag of stoot, de conducteur vond het namelijk nodig om ons een gewoon ticket aan te rekenen (prijs: 8.70 euro) omdat we onze Campuskaart nog niet hadden ingevuld (context: we zaten net 1 minuut (!!) op de trein!). Bureaucratie op haar best. Toppunt: op het ticketje dat ik na betaling kreeg, stond volgende slogan te lezen: "Respect, da's pas klasse". 't Zal wel zijn! 


Back to business. Wat bleek bij aankomst het hele opzet van deze bijeenkomst te zijn? Om hierop een antwoord te kunnen geven, keren we even terug in de tijd... Het begon allemaal enkele jaren geleden toen Stad Genk op zoek ging naar vrijwilligers die zich later 'De Uitdagers' (of 'De Genks') zouden noemen. Zij kregen eerst een opleiding waarin gewerkt werd rond communicatieve vaardigheden, in gesprek treden met anderen,... Daarna gingen ze zelf op pad: ze gingen in gesprek met willekeurige Genkenaren, plaatsten 2 Genkenaren die elkaar niet kenden tegenover elkaar in babbelstoelen en lieten hen discussiëren over (het (samen)leven in) hun stad. In totaal werden zo'n 900 gesprekken gevoerd (verspreid over 2 (of 1?) jaar). Deze verhalen/uitspraken van 'de Genkenaar' werden vervolgens samengebracht in een 'De Genksenaar', een eenmalig krantje voor elke Genkenaar. Bovendien bestudeerde een men vanuit Stad Genk de verhalen en bleken er 5 thema's duidelijk naar voren te komen (werk, dienstverlening, samenleven, onderwijs en vrije tijd). Daarna werd elk thema toegewezen aan een professional op dat vlak die samen met een team van ervaringsdeskundigen tijdens enkele 'denktafels' brainstormde over het toegewezen thema. 

Uit deze 'denktafels' kwamen dan per thema verschillende mogelijke oplossingen naar voren. Omdat men toch ook graag de mening had van de Genkenaren zelf en niet enkel van de ambtenaren van Stad Genk (en andere professionals), werd deze avond georganiseerd. Men wilde met deze bijeenkomst een soort 'kruisbestuiving' tussen de verschillende thema's bewerkstelligen. Hoe het precies in zijn werk ging, leest u hieronder:

1. De opkomst bedroeg een 40-tal personen bestaande uit enkele politici (waaronder de burgemeester), medewerkers van Stad Genk, 'de Uitdagers' (vrijwilligers (inwoners) van Genk) en andere Genkenaren die (vooral beroepsmatig) met de besproken kwesties in aanraking komen.
2. Om het ijs te breken werd een eerste kennismakingsspel gespeeld in groepjes. Het volgende half uur kreeg je in diezelfde groep een rondleiding via een doorschuifsysteem langs de verschillende tafels. In exact 4 minuten werd telkens verteld welke kwesties er zouden besproken worden aan elke tafel (werk, samenleven, vrije tijd, onderwijs, dienstverlening).
3. Vervolgens mochten we allemaal 1 thema uitkiezen waarover we wilden discussiëren. Ik koos logischerwijs voor 'samenleven'. Gedurende 3 kwartier zou ik me - in combinatie met een aspergesoepje en tagliatelli met zalm en scampi's (het werd duidelijk door Stad Genk georganiseerd) - verdiepen in deze kwestie. Ik werd vergezeld door een leerkracht uit Sledderlo, 2 gepensioneerden, iemand van de sociale dienst, een allochtone (werk)studente sociaal-cultureel werk, iemand van de afdeling 'Ruimtelijke Ordening' van Stad Genk en onze 'tafelvoorzitter' was Dirk, het diensthoofd van 'Dienst Wijkontwikkeling' van Stad Genk. Welke waren de bevindingen die uit de denktafels naar voren waren gekomen?: 
• 'bruggen bouwen': elke wijk draait vrij goed op zichzelf, maar hoe zorgen we ervoor dat mensen over verschillende wijken heen met elkaar in contact komen? Door bruggen te bouwen tussen verschillende initiatieven/organisaties. Door dingen te zoeken die iedereen aanbelangt. vb. kinderopvang: dit is alvast een succes in Genk. Hier zitten kinderen van alle sociale achtergronden en bovendien heerst er diversiteit binnen de werknemers.
• 'kleine ontmoetingen': hoe kunnen we inspelen op de 'kleine ontmoetingen' waarvan wordt aangegeven dat ze zo belangrijk zijn? 
• 'eigenaar': het is belangrijk dat mensen zich eigenaar voelen van hun wijk. Dit houdt ook in dat ze zich verantwoordelijk voelen voor hetgeen er gebeurt in hun wijk (of wat er niet gebeurt).
• (...)
4. Na de discussie werd ons gevraagd om aan een andere denktafel deel te nemen. Wel moesten we een kaartje meenemen naar de volgende tafel waarop iedereen 1 ding schreef wat er nuttig kon zijn vanuit zijn/haar eerste thema voor de tweede denktafel. Ik koos voor de denktafel 'onderwijs'. In tegenstelling tot wat ik op voorhand had gedacht, kwam de notie 'gemeenschap' hier ook erg veel aan bod. 
5. Tot slot werd gevraagd om tips/vragen te formuleren voor elk van de drie denktafels waar je niet aan had gezeten.